Ortalamaya dönüş nedir? Önce–sonra artışı nasıl yorumlanır?
Düşük ilk puanla seçilen bir grubun ortalaması müdahale olmadan nasıl yükselebilir? Kuramsal örneği hesaplayın ve önce–sonra tasarımınızı kontrol edin.
AcademicFix Editoryal Ekibi · Kaynak kontrolü:
- Genel ortalama
- 70
- Seçilen ilk ortalama
- 50
- Beklenen ikinci ortalama
- 60
Kurgusal ve müdahalesiz model. 60 puan gözlenen bir son test sonucu değildir.
Örnek hesabı inceleyinİlk sınavda en düşük puan alan öğrencileri seçip ikinci sınavda grubun ortalamasının yükseldiğini gördüyseniz, bu artışın ne kadarının uyguladığınız programa bağlı olduğunu tek başına söyleyemezsiniz. Ölçümler karşılaştırılabilir ve genel ortalama sabitken, puanlar tam olarak tekrarlanmıyorsa düşük puanla seçilen grubun sonraki ortalaması müdahale olmadan da genel ortalamaya yaklaşabilir. Buna ortalamaya dönüş denir. Bland ve Altman, 1994
Bu rehberde
İlk puana göre seçim neden önemli?
Öğrencinin ilk puanı, ölçmeye çalıştığınız becerinin yanı sıra o güne özgü koşulları ve ölçüm hatasını da yansıtabilir. Yalnızca düşük puan alanları seçtiğinizde, ilk ölçümü geçici olarak düşük çıkmış öğrencileri de gruba alabilirsiniz. Aynı geçici bileşen ikinci ölçümde aynı yönde ve büyüklükte tekrarlanmayabilir. Çok yüksek puanla yapılan seçimde benzer bir durum ters yönde görülebilir. Barnett ve arkadaşları, 2005
İlk puana göre seçimle, öğrencileri ilk puandan bağımsız bir ölçüte göre seçmeyi ayırın. Örneğin bir sınıftaki bütün öğrencileri dahil etmek, yalnızca 55 ve altında puan alanları dahil etmekle aynı tasarım değildir. Ortalamaya dönüş grup ortalamasıyla ilgili bir beklentidir. Gruptaki bir öğrencinin ikinci puanı daha düşük çıkabilir.
50’den 60’a artış, bir program uygulanmadan nasıl ortaya çıkar?
Instagram paylaşımındaki kuramsal örneği açalım. Birinci ve ikinci puanın genel ortalaması 70, standart sapmaları 10, aralarındaki korelasyon 0,50 olsun. İki puanın ortak normal dağıldığını ve bir müdahale olmadığını varsayalım. İlk puanı bildiğimizde beklenen ikinci puan bu modelde 70 + 0,50 × (ilk puan − 70) olur. Eşit standart sapma varsayımı burada önemlidir. Genel doğrusal formülde eğim, korelasyonun ikinci ve birinci standart sapmaların oranıyla çarpımıdır. Khan ve Olivier, 2025, Bölüm 2
| İlk puan | Hesap | Beklenen ikinci puan |
|---|---|---|
| 45 | 70 + 0,50 × (45 − 70) | 57,5 |
| 50 | 70 + 0,50 × (50 − 70) | 60 |
| 55 | 70 + 0,50 × (55 − 70) | 62,5 |
| Ortalama 50 | Beklenen ortalama 60 |
Buradaki 10 puan, seçilen üç başlangıç puanına koşullu model beklentisidir. Bir deneyden alınmış ikinci ölçüm veya gerçek bir uygulamadan çıkarılacak sabit bir düzeltme miktarı değildir. Gerçek veride ölçüm ortalamaları zamanla değişebilir, iki ölçümün yayılımı farklı olabilir veya puanlar taban ve tavan değerlerine yığılabilir. Bu durumda örnekteki formülü doğrudan aktarmayın.
Program etkisini ayırmak için tasarımı nasıl kurarsınız?
- Uygunluk ölçütünü veri toplamadan önce yazın. Örneğin hangi sınavın hangi puan aralığındaki öğrencileri seçmek için kullanılacağını belirtin. Tasarıma uygunsa tek bir güne özgü dalgalanmanın seçimdeki ağırlığını azaltmak için önceden planlanmış birden fazla başlangıç ölçümü alın.
- Karşılaştırma grubunu aynı uygunluk ölçütünden oluşturun. Olanak varsa uygun bulunan öğrencileri program ve karşılaştırma gruplarına rastgele atayın. Ölçümleri benzer koşullarda ve benzer aralıklarla yapın. Başlangıçta düşük puanlı program grubunu, tüm okulun ortalamasıyla kıyaslamak aynı soruyu yanıtlamaz.
- Gruplar arasındaki farkı doğrudan tahmin edin. Sürekli bir sonuç ve uygun varsayımlar altında, takip puanını başlangıç puanı ve grup değişkeniyle modelleyen bir analiz önceden planlanabilir. Etki tahminini ve güven aralığını birlikte raporlayın. Tek gruba başlangıç puanını eklemek, eksik karşılaştırma grubunun yerini tutmaz. Vickers ve Altman, 2001
Bir program etkisi ile ortalamaya dönüş aynı çalışmada birlikte bulunabilir. Ayrıca alıştırma etkisi, ders dışı öğrenme veya farklı test koşulları gibi nedenler de puanı değiştirebilir. Tasarım bunları ayıramıyorsa, verinin desteklediği gözlenen değişimi raporlayın ve nedensel yorumun sınırını yazın. Bland ve Altman, 1994
Tek grubunuz varsa sonucu nasıl yazarsınız?
Raporlama örneği, kurgusal: “Programa ilk puanı 55 ve altında olan öğrenciler alındı. İzlemde bu grubun ortalama puanı yükseldi. Karşılaştırma grubu bulunmadığı için artışın ne kadarının programa bağlı olduğu belirlenemedi. İlk puana göre seçim ve sınavı ikinci kez çözmenin etkisi olası açıklamalar arasındadır.”
Kendi raporunuzda seçim kuralını, analiz edilen kişi sayısını, iki ölçüm arasındaki süreyi ve gözlenen farkı açıkça belirtin. Takip ölçümü eksik olanları ayrıca sayın. Eksik veri için karar rehberi
Sık sorulan sorular
Başlangıç ve takip puanı arasındaki korelasyon yüksekse ortalamaya dönüş biter mi? Örnekteki eşit yayılımlı modelde korelasyon 1’e yaklaştıkça beklenen dönüş azalır. Bu ilişki model koşullarına bağlıdır. Tek başına yüksek bir korelasyon, zaman içindeki değişimin nedenini göstermez.
Son testte herkesin puanının artması gerekir mi? Hayır. Model, ilk puan bilindiğinde ikinci puanın ortalama beklentisini verir. Bireysel sonuçlar bu beklentinin altında veya üstünde kalabilir.
Önce–sonra farkı istatistiksel olarak anlamlıysa program işe yaramış sayılır mı? Tek grupta anlamlı bir değişim, değişimin kaynağını ayırmaz. Nedensel soru için karşılaştırma ve tasarım belirleyicidir. P-değeri, etki büyüklüğü ve güven aralığı
Son kontrol
- Seçim ilk ölçüme mi dayanıyor? Eşik nasıl belirlendi?
- Ölçümlerin koşulları, kullanılan ölçek ve takip aralığı karşılaştırılabilir mi?
- Karşılaştırma grubu varsa aynı uygunluk ölçütlerinden mi geldi?
- Rapor, gözlenen değişim ile tahmin edilen müdahale etkisini ayrı gösteriyor mu?
Sonraki adım olarak araştırma sorusuna göre analiz seçimi rehberini kullanın.