Akademik dergi nasıl kurulur? Kuruluştan ilk yayına yol haritası

Akademik dergi kurmak; bilimsel bir yayın ihtiyacını tanımlamak, bu yayının sorumluluğunu üstlenecek yayıncıyı belirlemek ve başvurudan yayımlama sonrasına uzanan güvenilir bir çalışma düzeni oluşturmaktır. Web sitesi, ISSN ve DOI bu düzenin farklı parçalarıdır. İlk karar, hangi araştırma topluluğuna hangi katkının sunulacağı olmalıdır. DOAJ ve OASPA’nın kuruluş kontrol listesi

Bu rehber, yeni bir hakemli dergi hazırlayan akademik ekipler, kurumlar ve yayıncılar içindir. Aşağıdaki çalışma önerileri, bütün ülkeler ve platformlar için geçerli bir ruhsat veya başvuru listesi değildir. Türkiye’ye özgü doğrulanmış işlemler ayrıca belirtilmiştir.

Kuruluş, barındırma ve dizinlenme arasındaki fark

ISSN’nin işlevi ISSN International Centre, DOI kaydının işlevi Crossref tarafından açıklanır. TÜBİTAK ULAKBİM de DergiPark’ın bir dizin olmadığını açıkça belirtir.

1. Bilimsel ihtiyacı, kapsamı ve adı belirleyin

Önce kısa bir kuruluş gerekçesi yazın: Hangi konular mevcut dergilerde yeterince yer bulmuyor? Okurlar ve olası yazarlar kimler? Ekibin bu alandaki hakemliği sürdürebilecek uzmanlığı var mı? Yeni derginin varlık gerekçesi yalnızca daha fazla yayın yeri açmakla sınırlı kalmamalıdır.

Amaç ve kapsam sayfasında konu alanını, hedef kitleyi, kabul edilecek çalışma türlerini, yayın dillerini ve kapsam dışında kalan başlıca konuları açıklayın. Örneğin “turizm alanındaki bütün çalışmalar” yerine araştırma problemi, yöntem veya bölgesel odak üzerinden daha işlevsel bir sınır kurulabilir. Bu bir kapsam yazma örneğidir; önerilen zorunlu bir uzmanlaşma değildir. Amaç ve kapsam rehberi

Adı kesinleştirmeden önce ISSN Portal’da ve arama motorlarında benzer başlıkları kontrol edin. Başka bir dergiyle karışmayacak, alanı yansıtan ve uzun süre kullanılabilecek bir ad seçin. Alan adı ve kısaltmayı da aynı kimlikle uyumlu planlayın. Dergi adı seçme rehberi

2. Yayıncıyı ve karar yetkilerini yazılı hale getirin

Yayıncının kim olduğunu, derginin hangi kurum veya yapı adına yürütüleceğini ve kaynakları kimin sağlayacağını belirleyin. Kurumsal bir dergide gerekli iç onayları ilgili kurumun kendi işleyişinden öğrenin. Platform kabul koşullarını, kurum içi kuruluş kararlarıyla aynı belge grubu gibi değerlendirmeyin.

Başeditör, alan editörü, editoryal koordinasyon, dil ve metin düzenleme, dizgi, teknik bakım ve üst veri sorumluluklarını görevlerle eşleştirin. Küçük bir ekipte bir kişi birkaç görevi üstlenebilir; yine de her işin sorumlusu ve yedeği belli olsun. Kurulda yer almayı kabul eden kişilere beklenen katkıyı ve görev süresini baştan açıklayın. Editoryal roller ve sorumluluklar

Bilimsel kabul ve ret yetkisini yayıncı, sponsor ve ücret işlemlerinin etkisinden koruyan bir düzen kurun. Editörün kendi makalesi, yakın işbirlikçisinin başvurusu veya kararına yapılan itiraz için bağımsız bir yol tanımlayın. COPE, DOAJ, OASPA ve WAME’nin 29 Ekim 2026 tarihli beşinci sürüm ilkeleri, editoryal bağımsızlığı ve çıkar çatışmalarının yönetimini açıkça ele alır.

3. Erişim modelini ve sürdürülebilir bütçeyi birlikte tasarlayın

Açık erişim, bütün yayın maliyetlerinin ortadan kalkması anlamına gelmez. Kurum desteği, ortak finansman, sponsorluk veya yazardan ücret alınan bir model gibi seçeneklerin hangilerinin uygulanabilir olduğunu değerlendirin. Yazar ücreti alınmaması da mümkün bir modeldir. Başlangıç finansmanı rehberi

Önerilen bütçe çalışması şu kalemleri ayrı göstermelidir: teknik barındırma ve bakım, editoryal koordinasyon, metin düzenleme, dizgi, DOI hizmetleri, erişilebilirlik, koruma ve tanıtım. Gönüllü emeğin saat karşılığını da görünür kılın. İlk destek sona ererse hangi giderlerin nasıl karşılanacağını yazın; bir sonraki editör değişikliğini de hesaba katın.

Yazar ücretleri varsa hangi işlem için, ne zaman ve hangi muafiyetlerle alınacağını başvurudan önce açıklayın. Ücret alınmıyorsa bunu da açıkça belirtin. Bilimsel kabul ve ret kararlarının, yazarın ödeme gücünden veya ücret muafiyeti durumundan etkilenmemesi ortak şeffaflık ilkelerinin gereğidir. Bu rehber bütün dergiler için geçerli bir kuruluş bedeli veya gider tarifesi önermez.

4. Politikaları ilk makale çağrısından önce hazırlayın

Yalnızca “etik ilkelere uyulur” cümlesiyle yetinmeyin. Hakemlik modeli, karar sorumlusu, çıkar çatışmaları, yazarlık, araştırma etiği, veri paylaşımı, benzerlik incelemesi, şikâyet ve itiraz, düzeltme ve geri çekme süreçlerini dergiye özgü biçimde yazın. Yazarların, editörlerin ve hakemlerin yapay zekâ kullanımına ilişkin kuralları da kapsayın. Kullanılacak araçlar ve açıklama yükümlülükleri anlaşılır olsun. Ortak şeffaflık ilkeleri

Bir uygulama önerisi olarak her politikada üç soruyu yanıtlayın: Bildirim kime yapılacak, kararı kim verecek, sonuç nasıl kaydedilecek? Özel sayı hazırlayacaksanız konuk editörün yetkisini ve gözetimini de belirleyin.

Telif hakkı sahipliği, yayınlama izni ve okurun yeniden kullanım haklarını ayrı açıklayın. Seçilen lisansın anlamı yazar sözleşmesiyle ve makale üzerindeki bilgiyle tutarlı olmalıdır. Bir lisans logosunu yerleştirmek, yayın hakları düzenini tek başına kurmaz. Telif ve lisanslama rehberi

5. Altyapıyı iş akışına göre seçin

OJS bir seçenektir; bütün akademik dergiler için zorunlu yazılım değildir. PKP’nin açık kaynak OJS sistemi başvuru, hakemlik, metin düzenleme ve üretim aşamalarını destekler; makale ve sayı yayımlamak, üst veri paylaşmak ve görevleri izlemek için araçlar sunar. PKP: Open Journal Systems

Kendi sunucunuzda kurulum ile yönetilen barındırma hizmetini karşılaştırın. Yazılım seçimi kadar güncellemeleri, güvenliği, yedeklemeyi ve personel eğitimini kimin üstleneceği de önemlidir. Yazılım ve teknik altyapı rehberi

Seçmeden önce deneme ortamında şu yolu tamamlayın: başvuru → ön kontrol → editör atama → hakem daveti → değerlendirme → yazar revizyonu → editör kararı → metin düzenleme → prova → yayımlama. Bu, önerilen bir prova dizisidir; her derginin aynı sayıda hakem veya aynı gün sınırlarını kullanması gerektiği anlamına gelmez. Dosya erişimleri, anonimlik, bildirimler ve kayıtların dışa aktarımı da provaya dahil olsun.

6. Türkiye’de DergiPark seçeneğini doğru başvuru kategorisinden inceleyin

DergiPark bir barındırma ve editoryal süreç yönetimi hizmetidir. Başvurularda yayıncının Türkiye adresli olması ve derginin tamamen açık erişim sunması ön koşuldur. Ancak yeni, arşivli ve ayrılan/çıkarılan dergilerin koşulları aynı değildir. DergiPark başvuru kuralları

3 Kasım 2026’da kontrol edilen kurallarda yeni dergi başvurusu, daha önce başka bir platformda yayımlanmamış ve ISSN almamış dergiler için tanımlanır; bu kategoride başvuru hakkı üniversiteler ve kamu kurumlarıyla sınırlıdır. Üniversiteler için senato kararı, kamu kurumları için üst yönetici onayı istenir; onaylı form Bilimsel Yayın Koordinatörü tarafından yüklenir. Güncel yeni dergi koşulları

Dolayısıyla “önce herhangi bir yerde yayımlayıp sonra yeni dergi olarak başvururuz” varsayımıyla hareket etmeyin. Başka yayıncı türleri ve mevcut arşivi olan dergiler, kendilerine uygun kategoriyi incelemelidir. Bu sınırlama, bütün Türkiye’de kimlerin dergi kurabileceğine ilişkin genel bir hüküm değildir.

7. ISSN ve DOI işlemlerini ayrı planlayın

ISSN süreli yayının kimliğidir. Türkiye’de Bakanlığın açıklamasına göre başvuru eKYGM üzerinden yürütülür; daha önce kayıtlı olmayan yayıncının önce yayıncı başvurusu yapması gerekir. Türkiye ISSN başvuru açıklaması

Türkiye’nin resmî yardım sayfası, çevrim içi süreli yayınlarda ilk sayının en az beş makale/metinle yayımlanmış ve erişilebilir olmasını ister; iki ayrı sayıdaki toplam beş metnin yeterli olmadığını belirtir. Farklı yayın ortamları için ayrı ISSN başvurusu yapılır. Basılı dergilerde ayrıca “Alındı Belgesi” istenir. Bunlar Türkiye ISSN işlemlerinin koşullarıdır; bütün dizinler için ortak kuruluş eşiği değildir. eKYGM: ISSN başvurusu ve önemli bilgiler

Bu nedenle Türkiye’de çevrim içi ISSN başvurusu ile DergiPark’ın yeni dergi başvurusu için belirtilen aşamalar farklıdır. Planınızı seçtiğiniz yola göre oluşturun; henüz atanmamış numarayı varmış gibi göstermeyin.

Crossref üzerinden DOI kullanacaksanız üyelik yolunu, kayıt ve bakım sorumluluğunu baştan belirleyin. DOI, kaydedildiğinde işler hale gelir; Crossref’e makalenin kendisi yerine içeriğe bağlanan üst veri kaydı gönderilir. İçerik başka adrese taşındığında bağlantı bilgisi güncellenmelidir. Crossref içerik kaydı

8. Üst veri, erişilebilirlik ve korumayı yayına hazırlayın

Her makale için başlık, yazarlar, kurumlar, özet, anahtar kelimeler, tarihler, dil, kaynakça, lisans ve varsa fon bilgilerini tutarlı hazırlayın. PDF, makale sayfası ve dış hizmetlere gönderilen kayıtlar birbiriyle çelişmesin. Crossref, dergi adı ve ISSN tutarlılığına, doğru başlıklara ve zengin makale üst verilerine özellikle dikkat çeker. Crossref dergi ve makale üst verileri

Erişilebilirliği sonradan eklenecek bir ayrıntı olarak bırakmayın. Başlık yapıları, metin alternatifleri, okunabilir kontrast, klavyeyle kullanım ve yardımcı teknolojilerle anlaşılabilir içerik için kontrol yapın. W3C erişilebilirlik ilkeleri

Sunucu yedeği ile uzun dönem koruma için ayrı plan oluşturun. Dergi kapanırsa içeriğin nasıl korunacağını ve erişimin nasıl sürdürüleceğini düşünün. OJS kullanılıyorsa PKP Preservation Network seçeneklerden biridir; eklenti kurulumu, uyumluluk, kullanım koşulları ve aktarım kayıtları kontrol edilmelidir. Sadece yazılımı kurmakla koruma aktarımının gerçekleştiğini varsaymayın. PKP’nin koruma eklentisi açıklaması

9. İlk yayını hazırlık kanıtlarıyla başlatın

Aşağıdaki liste, rehberdeki adımların uygulanmasına yönelik bir çalışma önerisidir:

• Amaç, kapsam, yayın dilleri ve makale türleri kesinleşti.
• Yayıncı sorumluluğu ve gerekli kurum içi kararlar belgelendi.
• Ekip üyeleri görevlerini kabul etti; yetkiler ve yedekler belirlendi.
• Hakemlik, etik, itiraz, ücret ve lisans politikaları erişime açıldı.
• Yayın takvimi mevcut insan gücüyle karşılaştırıldı.
• Örnek başvuru, karar, prova ve yayımlama yolu test edildi.
• ISSN işlemleri seçilen yayın yolu ve ortamına göre planlandı.
• DOI kullanılacaksa kayıt, bağlantı kontrolü ve bakım sorumlusu belirlendi.
• Üst veri, erişilebilirlik, yedek ve koruma kontrolleri yapıldı.
• İlk çağrıdaki bütün kurumsal ilişki ve dizin beyanları doğrulandı.

Dizin hedeflerini bu hazırlığın ardından ayrı bir plan olarak yönetin. DergiPark’ta görünmek, TR Dizin veya DOAJ’da kabul edildiğinizi göstermez. DOAJ başvurusu için kendi uygunluk ölçütlerini ve değerlendirme sonucunu esas alın. Henüz sonuçlanmamış bir başvuruyu dizin üyeliği gibi duyurmayın. DergiPark’ın hizmet tanımı, DOAJ başvuru rehberi

Kuruluş dosyası tamamlandığında sonraki adım, başeditör, alan editörü, kurul, hakem ve yayın ekibi arasındaki görev dağılımını gerçek bir başvuru üzerinde çalıştırmaktır. Serinin devamı bu rolleri ve editoryal karar sürecini ele alır.