APA 7'de Aktaran Atfı (İkincil Kaynak) Nasıl Gösterilir?
Doğrudan ulaşamadığınız bir orijinal kaynağa ikincil bir eser üzerinden atıf yaparken APA 7 kuralları nettir: Metin içinde orijinal fikir sahibini anıp 'aktaran' ile okuduğunuz esere işaret edersiniz; kaynakçaya ise yalnızca fiilen okuduğunuz ikincil kaynağı yazarsınız. Orijinal eseri kaynakçaya eklemek etik ve biçimsel bir hatadır.
Doğrudan Yanıt: 30 Saniyede APA 7 Aktaran Formülü
Metin İçi Parantez: (Orijinal Yazar, Yıl, aktaran Okunan Yazar, Yıl, s. xx)
Örnek: (Piaget, 1932, aktaran Smith, 2017, s. 45)
Kaynakça (Altın Kural): Kaynakçaya yalnızca Smith, J. (2017)... künyesi yazılır. Piaget (1932) asla kaynakçaya eklenmez.
Temel ilke: İkincil kaynak istisnadır, birincil kaynağa ulaşmak esastır
American Psychological Association (APA) 7. basım el kitabı (Bölüm 8.6), ikincil kaynak kullanımını (secondary sources) kural değil, zorunlu hallerde başvurulacak bir 'istisna' olarak tanımlar. Akademik dürüstlük ve yöntemsel titizlik, araştırmacının öne sürdüğü her iddiayı bizzat incelediği özgün kaynaktan doğrulamasını gerektirir.
İkincil kaynak atfı yalnızca şu durumlarda meşrudur: Orijinal eserin baskısı tükenmişse, kütüphane ve arşivlerde fiziksel ya da dijital kopyasına ulaşılamıyorsa, eser araştırmacının bilmediği bir dilde yayımlanmışsa veya kayıpsa. Açık erişimde ya da üniversite veri tabanında kolayca bulunabilen güncel bir makaleyi başka bir yazardan aktarmak, tez jürisinde ve hakem incelemesinde araştırmacının güvenilirliğini zedeler.
Uygulama Adımları
- Orijinal eserin DOI, kütüphane veri tabanı veya TÜBESS ile taranıp taranmadığı teyit edildi
- Yalnızca gerçekten erişilemeyen veya dili anlaşılamayan eserler için ikincil kaynak yoluna gidildi
- Kolay ulaşılabilecek güncel birincil makaleler zincirleme aktarma tuzağından kurtarıldı
Metin içi atıf formülü: Parantez içi ve anlatı içi doğru gösterim
APA 7'ye göre metin içinde ikincil kaynak gösterirken formül daima aynı mantıkla işler: Önce fikir sahibinin (orijinal yazarın) adı ve orijinal eserin yılı belirtilir, ardından parantez içinde 'aktaran' (İngilizce metinlerde 'as cited in') ifadesiyle elinizde tuttuğunuz ikincil kaynağın yazarı ve yılı yazılır.
Parantez içi (parenthetical) atıfta tüm künye paranteze alınır: '(Allport, 1954, aktaran Demir, 2021, s. 88)'. Anlatı içi (narrative) atıfta ise orijinal yazar metnin akışına dahil edilir: 'Allport'un 1954 yılındaki çalışmasında (aktaran Demir, 2021, s. 88) belirttiği üzere...'. Orijinal eserin yayın yılı bilinmiyorsa yalnızca yazar adı yazılır: '(Freud, aktaran Korkmaz, 2019)'.
Uygulama Adımları
- Formülün '(Orijinal Yazar, Yıl, aktaran Okunan Yazar, Yıl)' sırasına uygunluğu doğrulandı
- Orijinal yazar ile okunan yazarın kronolojik sırasının mantıksal olarak doğru kurulduğu teyit edildi
- Doğrudan alıntı yapılmışsa ikincil kaynağın ilgili sayfa numarası (s. xx) eklendi
Kaynakçanın altın kuralı: Görmediğiniz orijinal eseri asla kaynakçaya yazmayın
Araştırmacıların APA 7 uygulamasında en sık düştüğü ölümcül hata, metin içinde '(Piaget, 1932, aktaran Smith, 2017)' yazdıktan sonra kaynakça listesine hem Piaget'yi hem de Smith'i eklemektir. APA 7 kılavuzu Bölüm 8.6 bu konuda tavizsizdir: Kaynakça listesine YALNIZCA elinizdeki ve fiilen okuduğunuz ikincil eser eklenir.
Kaynakça, okuyucunun ve jüri üyelerinin araştırmacının elindeki materyali bizzat bulup denetleyebilmesi için vardır. Siz 1932 tarihli Piaget kitabını fiziksel ya da dijital olarak görmediyseniz, kaynakçaya Piaget yazamazsınız. Görmediğiniz eseri kaynakçaya eklemek, YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında 'asılsız beyan' ve 'kaynakça tahrifatı' olarak nitelendirilebilir.
Uygulama Adımları
- Kaynakça listesinde yalnızca fiilen okunan ikincil kaynağın (Smith, 2017) yer aldığı doğrulandı
- Fiziksel olarak incelenmemiş orijinal eserin (Piaget, 1932) kaynakçadan silindiği teyit edildi
- Metin içi atıf ile kaynakça listesi arasında 1:1 birebir eşleşme sağlandı
Tez ve makalelerde sık yapılan 5 hata ve editoryal çözümleri
Birincisi, orijinal eseri kaynakçaya ekleme hatasıdır. Yalnızca okunan ikincil eser listelenmelidir. İkincisi, metin içinde orijinal yazarın adını gizleyip fikri ikincil yazara mal etmektir; fikir sahibinin adı metinde mutlaka anılmalıdır.
Üçüncüsü, 'aktaran' ile 'aktarılan' sırasını karıştırmaktır; '(Demir, 2021, aktaran Allport, 1954)' şeklinde kronolojik imkansızlıklar yaratılmamalıdır. Dördüncüsü, kolayca bulunabilecek güncel yayınları zincirleme aktarmaktır. Beşincisi ise Zotero'da iki ayrı kayıt açarak parantezi bozmaktır.
Uygulama Adımları
- Metin içinde fikir sahibinin hakkının teslim edildiği doğrulandı
- Aktaran ve aktarılan kronolojisinin doğru aktığı teyit edildi
- Üniversite enstitü yönergesinde 'aktaran' mı yoksa 'akt.' kısaltması mı istendiği kontrol edildi
Zotero ve Mendeley'de ikincil kaynak atfı: Ön Ek (Prefix) yöntemi
Zotero ve Mendeley gibi referans yönetim araçları varsayılan olarak ikincil kaynak alanı içermez. Eğer Word'e hem Piaget'yi hem Smith'i eklerseniz, program kaynakçaya iki eseri de ekler ve APA 7 kuralını bozar.
Doğru Zotero yöntemi şudur: Zotero kütüphanenize yalnızca elinizdeki ikincil eseri (Smith, 2017) ekleyin. Word'de atıf eklerken Zotero atıf baloncuğundaki yazar adına tıklayın ve 'Ön Ek (Prefix)' kutusuna 'Piaget, 1932, aktaran ' yazın. Böylece Word metninde '(Piaget, 1932, aktaran Smith, 2017)' görünürken, otomatik kaynakçanıza yalnızca Smith (2017) künyesi aktarılır.
Uygulama Adımları
- Zotero kütüphanesine sadece okunan ikincil eserin kaydedildiği doğrulandı
- Atıf düzenleyicide Ön Ek (Prefix) alanına orijinal yazar bilgisi ve 'aktaran ' ifadesi yazıldı
- Zotero kaynakçasının otomatik olarak tek esere (ikincil kaynağa) indirgendiği teyit edildi
Örneklerle metin içi ve kaynakça gösterim modelleri
Örnek 1 (Parantez içi Türkçe): Sosyal kimlik kuramına göre grup aidiyeti bireyin öz saygısını doğrudan belirler (Tajfel, 1981, aktaran Karataş, 2020, s. 42). Kaynakça: Karataş, M. (2020). Sosyal Psikolojide Güncel Yaklaşımlar. Nobel Akademik Yayıncılık.
Örnek 2 (Anlatı içi Türkçe): Vygotsky'nin (1978, aktaran Yıldız ve Çelik, 2022) gelişim alanına ilişkin kuramsal çerçevesi... Kaynakça: Yıldız, E. ve Çelik, B. (2022). Öğrenme Psikolojisi. Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/xxxxx
Örnek 3 (İngilizce makale/tez): (Piaget, 1932, as cited in Smith, 2017, p. 45). References: Smith, J. (2017). Developmental Milestones. Oxford University Press.
Uygulama Adımları
- Metin içi parantez ve anlatı örnekleri şablonla karşılaştırıldı
- Kaynakçada yalnızca ikincil eserin DOI ve yayıncı bilgisiyle sunulduğu doğrulandı
- Türkçe çalışmalarda 'aktaran', İngilizce çalışmalarda 'as cited in' terimi kullanıldı
Karar Ağacı
İkincil Kaynak Karar Matrisi ve Tez Jürisi Risk Düzeyi
Hangi durumda nasıl atıf yapılması gerektiğini ve kaynakça listesine ne yazılacağını karşılaştırın.
| Senaryo / Durum | Metin İçi Atıf | Kaynakça Listesi Girişi | Zotero Uygulaması | Risk Düzeyi |
|---|---|---|---|---|
| Birincil kaynak bizzat bulundu ve okundu | (Allport, 1954) | Yalnızca Allport (1954) künyesi eklenir. | Standart Allport kaydı seçilir. | Sıfır Risk (Standart usul) |
| Orijinal eser bulunamadı (APA 7 İkincil Atıf) | (Allport, 1954, aktaran Demir, 2021) | Yalnızca okunan Demir (2021) eklenir. Allport eklenmez. | Demir (2021) seçilir, Prefix kutusuna 'Allport, 1954, aktaran ' yazılır. | Güvenli (Kurala tam uyum) |
| Hatalı uygulama (Okunmayan orijinal kaynakçaya yazılmış) | (Allport, 1954, aktaran Demir, 2021) | Hem Allport hem Demir kaynakçaya yazılmış. | İki eser de kütüphaneden bağımsız eklenmiş. | Yüksek Risk (Kaynak uydurma / yanıltıcı kaynakça şüphesi) |
| Gizlenmiş ikincil kaynak (Aktaran yazılmamış) | (Allport, 1954) — Demir hiç anılmamış | Yalnızca Allport (1954) yazılmış. | Allport okunmadığı halde eklenmiş. | Kritik İntihal Riski (Okunmamış esere doğrudan atıf suçu) |
Kontrol Listesi
Tez Teslimi Öncesi 6 Maddelik Aktaran Kontrolü
Jüriye veya dergi editörüne göndermeden önce metninizdeki tüm ikincil atıfları bu maddelere göre denetleyin.
- Orijinal kaynağın kütüphane veya DOI ile bulunamadığından kesinlikle emin olun
- Metin içinde hem orijinal yazarın hem de okuduğunuz yazarın adını belirtin
- Formül: '(Orijinal Yazar, Orijinal Yıl, aktaran Okunan Yazar, Okunan Yıl)'
- Doğrudan alıntılarda ikincil kaynağın sayfa numarasını ekleyin
- KAYNAKÇAYA SADECE OKUDUĞUNUZ İKİNCİL ESERİ YAZIN (Orijinal eseri ASLA eklemeyin)
- Zotero/Mendeley'de 'Ön Ek (Prefix)' yöntemini kullanarak kaynakça kirliliğini önleyin
Sıkça Sorulan Sorular
APA 7 İkincil Kaynak Atfı Hakkında Merak Edilenler
APA 7'de aktaran atfı yapıldığında orijinal eser kaynakçaya yazılır mı?
Kesinlikle hayır. APA 7 Kılavuzu Bölüm 8.6 uyarınca kaynakça listesine yalnızca fiilen incelenen ve elinizde bulunan ikincil eser eklenir. Görmediğiniz orijinal eseri kaynakçaya yazmak etik ihlal ve yanıltıcı kaynak beyanı sayılır.
Türkçe tezlerde 'aktaran' mı yoksa 'akt.' mı kullanılmalıdır?
APA 7 Türkçe uyarlamasında standart ifade 'aktaran'dır. Ancak bazı üniversite lisansüstü eğitim enstitüleri (Fen Bilimleri veya Sosyal Bilimler) kendi yazım kılavuzlarında 'akt.' kısaltmasını zorunlu tutabilir. Enstitünüzün güncel tez kılavuzunu kontrol etmeniz önerilir.
Orijinal kaynağın yayın yılı bilinmiyorsa nasıl yazılır?
Eğer ikincil kaynakta orijinal eserin yılı verilmemişse, metin içinde yalnızca yazarın adı belirtilir: '(Freud, aktaran Korkmaz, 2019)' veya 'Freud'un çalışmasında (aktaran Korkmaz, 2019)...' biçiminde kullanılır.
İkincil kaynaktan aktaran atfı yaparken sayfa numarası verilmeli mi?
Eğer ikincil kaynaktaki spesifik bir tablodan, doğrudan alıntıdan veya dar bir pasajdan bahsediyorsanız, okuyucunun o bilgiyi bulabilmesi için ikincil kaynağın sayfa numarasını eklemelisiniz: '(Allport, 1954, aktaran Demir, 2021, s. 88)'.
Zotero'da aktaran atfı yapınca kaynakçada iki yazar birden çıkıyor, nasıl düzeltirim?
Zotero'ya iki ayrı kitap veya makale eklemeyin. Kütüphanenizde yalnızca elinizdeki ikincil eser (okuduğunuz yazar) bulunsun. Word'de atıf eklerken Zotero kutucuğunda esere tıklayın ve 'Ön Ek' (Prefix) alanına 'Orijinal Yazar, Yıl, aktaran ' yazın. Böylece kaynakçaya sadece okuduğunuz eser aktarılır.
Resmî Belgeler
Kaynaklar ve Standartlar
APA Style resmî yayın kılavuzu, blog dokümantasyonu ve YÖK etik ilkeleri.
- 01APA Style (7th ed.) — Section 8.6: Secondary Sources
Resmî APA Style Kılavuzunda ikincil kaynak gösterimi, metin içi formüller ve kaynakça sınırlandırması.
- 02APA Style Blog — How to Cite a Secondary Source
APA editoryal kurulu tarafından hazırlanan 'as cited in' yönergeleri ve Zotero/Mendeley entegrasyonu.
- 03YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi
Yükseköğretim Kurulu etik ilkeleri, asılsız kaynak beyanı yasağı ve kaynakça tahrifatı hükümleri.
- 04TPD (Türk Psikologlar Derneği) — APA 7 Yayım Kılavuzu
APA 7 standartlarının Türkçe akademik yazıma uyarlanması, 'aktaran' terimi ve enstitü normları.