Dergi revizyonu ve hakem iletişimi
Hakem Düzeltme Yanıt Mektubu (Response to Reviewers) Nasıl Yazılır?
Dergi revizyon sürecinde hakem eleştirilerine duygusal değil analitik yaklaşın; 3 adımlı nokta nokta yanıt tablosu, nezaketli bilimsel savunma ve iki ayrı dosya düzeniyle kabul şansınızı artırın.
Doğrudan yanıt
En etkili revizyon sırası: 24 saat bekleme → Analitik maddelendirme → Editör kapak mektubu → Nokta nokta (Hakem yorumu / Yanıt / Sayfa-Satır) tablosu → Track Changes & Clean dosya yüklemesi.
Hızlı kontrol
Hakem yanıt mektubu hazırlarken 6 kritik kontrol
- 01
Raporu öfkeyle değil, 24 saat sonra analitik bir iş planı olarak okuyun
- 02
Editöre hitaben Manuscript ID ve revizyon numarasını içeren teşekkür girişi yazın
- 03
Nokta nokta yanıtta: Hakem Yorumu → Yazar Yanıtı → Sayfa/Satır No düzenini uygulayın
- 04
Değişiklik yapılan metnin yeni halini tırnak içinde doğrudan mektuba kopyalayın
- 05
Katılmadığınız maddeleri kibarca, güncel literatür ve bilimsel kanıtla savunun
- 06
Sisteme hem Track Changes (işaretli) hem Clean (temiz) iki ayrı dosya yükleyin
1 / 6
Hakem raporunu duygusal değil, kategorik ve analitik olarak ayrıştırın
Hakem raporunu ilk okuduğunuzda gelen sert eleştiriler yazarlarda savunmacı bir refleks yaratabilir. İlk kural, rapora 24 saat ara verip ardından metni kişisel değil, bilimsel bir iş listesi olarak parçalara bölmektir.
Tüm hakem ve editör yorumlarını maddelere ayırın. Her maddeyi üç kategoriye tasnif edin: (1) Doğrudan uygulanabilir kolay düzeltmeler (yazım hataları, atıf eklemeleri), (2) Ek açıklama veya analiz gerektiren metodolojik talepler, (3) Hakemin yanlış anladığı veya çalışmanın kapsamı dışında kalan tartışmalı noktalar.
- Editör ve tüm hakemlerin yorumları bağımsız numaralandırılmış maddelere bölündü
- Yorumlar kolay, orta ve kapsamlı revizyonlar olarak etiketlendi
- Kapsam dışı veya tartışmalı eleştiriler için bilimsel kanıt toplandı
2 / 6
Editöre hitaben profesyonel ve minnettar bir giriş mektubu kurgulayın
Response to Reviewers belgesi doğrudan hakem maddeleriyle başlamamalıdır. En başta baş editöre (Editor-in-Chief) veya yardımcı editöre (Associate Editor) hitaben yazılmış resmî bir kapak mektubu (Cover Letter) yer almalıdır.
Bu girişte: Makalenin başlığı, takip numarası (Manuscript ID), hakemlerin değerli katkıları için samimi bir teşekkür ve yapılan temel iyileştirmelerin 1-2 paragraflık yönetici özeti bulunmalıdır.
- Editörün adı ve dergi adı tam ve hatasız yazıldı
- Makale takip numarası (Manuscript ID) ve revizyon numarası (R1) belirtildi
- Yapılan ana yenilikler (yeni deney, yeni veri seti veya derinleşen tartışma) kısaca özetlendi
3 / 6
Nokta nokta (Point-by-Point) 3 adımlı yanıt yapısını uygulayın
Editörlerin ve hakemlerin revize edilmiş bir makaleyi onaylamasını sağlayan en kritik unsur 'şeffaf ve takip edilebilir' bir düzendir. Hakemin her bir cümlesi aynen alıntılanmalı ve altına 3 parçalı yapı kurulmalıdır.
Her madde şu sırayla cevaplanmalıdır: (1) Hakemin orijinal yorumu (İtalik veya renkli kutu içinde), (2) Yazarın yanıtı (Açık ve kibar açıklama), (3) Metinde yapılan somut değişiklik (Hangi sayfa, paragraf ve satır numaralarında neyin değiştirildiği ve eklenen yeni cümlenin tırnak içinde tam metni).
- Hakem yorumu tek bir kelimesi dahi atlanmadan aynen aktarıldı
- Yanıt doğrudan ve dolaysız verildi ('Katılıyoruz...', 'Hakemin önerisi doğrultusunda...')
- Değişiklik yapılan sayfa ve satır numarası (Sayfa 6, Satır 142-150) net gösterildi
4 / 6
Hakemle aynı fikirde olmadığınız durumları bilimsel nezaketle savunun
Yazarlar hakemin her dediğini körü körüne kabul etmek zorunda değildir. Saygın dergiler, yazarın kendi metodolojik gerekçesini literatüre dayalı olarak kibarca savunmasını takdir eder.
Katılmadığınız noktalarda asla 'Hakem konuyu anlamamış' veya 'Bu eleştiri yanlıştır' gibi ifadeler kullanmayın. Bunun yerine: 'Hakemin bu önemli noktaya dikkat çekmesini takdirle karşılıyoruz. Ancak bu çalışmanın kuramsal çerçevesi gereği X yöntemi tercih edilmiştir; zira Smith vd. (2024) tarafından belirtildiği üzere...' şeklinde kanıt sunarak metne açıklayıcı bir not ekleyin.
- Savunma kişisel görüşe değil, 2-3 saygın literatür atfına dayandırıldı
- Hakemin yanlış anlamasını önlemek için ana metne de açıklık getiren 1 cümle eklendi
- Üslup daima saygılı, yapıcı ve akademiktir
5 / 6
İki ayrı makale dosyası hazırlayın: 'Track Changes' ve 'Clean Version'
Revizyon dosyanızı dergi sistemine yüklerken neredeyse tüm uluslararası dergiler iki farklı Word veya PDF dökümü talep eder.
Birinci dosya 'Marked / Track Changes Version' olmalı; silinen metinler üstü çizili, yeni eklenen paragraflar ise sarı vurgu veya renkli takip ile gösterilmelidir. İkinci dosya ise hiçbir işaretleme içermeyen, yayına hazır 'Clean / Unmarked Version' olmalıdır.
- Word 'Değişiklikleri Takip Et' (Track Changes) açık haliyle bir dosya kaydedildi
- Tüm değişikliklerin kabul edildiği temiz bir 'Clean Version' hazırlandı
- Tablo, şekil veya ek dosyaların da revize edilmiş versiyonları güncellendi
6 / 6
Yükleme öncesi son denetim ve karşılıklı çapraz kontrol listesi
Revizyon mektubundaki sayfa ve satır numaraları, Clean Version dosyasındaki son numaralarla birebir uyuşmalıdır. Format değişiklikleri sayfa akışını kaydırabileceğinden son PDF dökümü üzerinden tüm numaraları tek tek doğrulayın.
Ayrıca Hakem 1'e verilen bir cevabın, Hakem 2'ye verilen bir cevapla çelişmediğinden emin olun. İki hakem birbirine zıt taleplerde bulunduysa bu durumu mektupta açıkça belirterek editörden yönlendirme talep edin.
- Mektuptaki tüm sayfa/satır numaraları son Clean PDF dosyasıyla çapraz kontrol edildi
- Hakemler arası çelişen talepler varsa editöre gerekçesiyle bildirildi
- Tüm yazarların revize metin ve yanıt mektubu üzerindeki son onayı alındı
Hakem iletişimi ve revizyon
Sık sorulan sorular
Hakem tamamen yanlış bir şey iddia ediyorsa ne yapmalıyım?
Hakemin yanlış anladığını doğrudan söylemek yerine, metninizin bu yanlış anlamaya zemin hazırlamış olabileceğini kabul edin. 'Hakemin bu yorumu, metnimizdeki ifadenin daha açık yazılması gerektiğini göstermiştir. Bu doğrultuda Sayfa 4'te şu açıklama eklenmiştir...' diyerek hem hakemin saygınlığını koruyun hem de gerçeği literatürle netleştirin.
Hakem kendi makalelerine atıf yapmamı zorunlu tutarsa eklemeli miyim?
Eğer önerilen atıf gerçekten çalışmanızla doğrudan ilgiliyse ve bağlamı güçlendiriyorsa eklemek rasyonel bir adımdır. Ancak tamamen alakasız ve zorlama bir atıf talebi varsa (coercive citation), konuyu editöre nazikçe danışabilir veya çalışmanızın kapsamı dışında kaldığını bilimsel gerekçesiyle açıklayabilirsiniz.
İki hakem birbiriyle taban tabana zıt düzeltmeler isterse ne yapılır?
Bu durum sıkça yaşanır. Her iki hakemin yorumunu alıntılayıp mektupta editöre durumu şeffafça açıklayın. Hangi yaklaşımın çalışmanın ana hipotezine ve kuramsal çerçevesine daha uygun olduğunu literatürle açıklayarak tercih ettiğiniz yönü belirtin ve editörün nihai takdirine sunun.
Revizyon için verilen süre yetmezse ek süre (extension) istenebilir mi?
Evet. Ek deney, veri toplama veya kapsamlı analiz gerekiyorsa sürenin dolmasına en az 1 hafta kala dergi editörüne e-posta yazarak gerekçeli ek süre talep edebilirsiniz. Saygın dergiler kaliteli bir revizyon için genellikle 2 ila 4 hafta ek süre tanır.
AcademicFix
Kaynaklar ve resmî dokümantasyon
Bu rehber ICMJE hakemlik yönergeleri, COPE editoryal standartları, Nature Portfolio yazar kılavuzları ve uluslararası hakemli dergi en iyi uygulamalarına dayanılarak hazırlanmıştır. Erişim tarihi: Eylül 2026.
- 01ICMJE — Responsibilities in the Submission and Peer-Review Process
Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi hakemlik ve yazar revizyon yönergeleri.
- 02COPE — Guidelines on Peer Review Correspondence
Yayın Etiği Komitesi'nin hakem raporları, yazar yanıtları ve editöryal kararlar hakkındaki standartları.
- 03Nature Portfolio — How to Respond to Reviewer Comments
Nature editoryal ekibinin hakem revizyon mektupları için yazar rehberi ve en iyi uygulamaları.
- 04Elsevier Researcher Academy — Peer Review Revision Guidance
Akademik makale revizyonlarında nokta nokta yanıt hazırlama ve editör iletişimi kılavuzu.