Akademik Yayıncılık ve Gönderim Standartları
Dergi Yazım Kuralları Nasıl Kontrol Edilir?
DergiPark, TR Dizin, Scopus ve Web of Science dergilerinde editör ön elemesinde (desk reject) elenmemek için kapsam, şablon, atıf-kaynakça mutabakatı, etik beyanlar ve kör hakemlik anonimleştirmesini 5 aşamada adım adım doğrulayın.
Doğrudan yanıt
Dergi yazım kurallarını kontrol ederken en sık yapılan hata yalnızca yazı tipi ve sayfa kenar boşluklarına bakmaktır. Oysa editör ön elemesindeki (Desk Reject) retlerin en yaygın nedenleri; kapsam dışı makale türü, aşılmış kelime sınırları, metin içi atıf ile kaynakça uyuşmazlığı, eksik etik kurul izin beyanı ve kör hakemlik dosyasında unutulan Word meta verileridir.
Aşağıdaki 5 aşamalı kontrol protokolü ve karar matrisi; dergiye yükleme yapmadan önce tüm biçimsel, yasal ve teknik gereksinimleri sistematik biçimde denetlemenizi sağlar.
Hızlı kontrol listesi
Gönderim öncesi 6 kritik kontrol
- 01
Derginin Amaç ve Kapsam (Aims & Scope) sayfasıyla çalışmanızın konusunu ve yöntemini eşleştirin
- 02
Özet, ana metin, tablo ve kaynakça kelime sınırlarını dergi kılavuzuna göre doğrulayın
- 03
Derginin resmî Word (.docx) veya LaTeX (.tex) şablonunu ve sürekli satır numaralarını kullanın
- 04
Metin içi atıflar ile kaynakçayı iki yönlü eşleştirin; tüm DOI'leri https://doi.org/ formatında ekleyin
- 05
Etik kurul izin bilgilerini (kurul adı, tarih, sayı no) Yöntem ve Etik Beyan kısımlarına işleyin
- 06
Çift kör hakemlik için Word dosyasının 'Özellikler' meta verisini temizleyin ve Başlık Sayfasını ayırın
Kapsam, makale türü ve yapısal hacim sınırlarını doğrulayın
Dergi yazım kuralları (Author Guidelines) denetiminin ilk adımı, çalışmanın derginin resmî 'Amaç ve Kapsam' (Aims & Scope) alanına tam uyduğunu teyit etmektir. Birçok makale bilimsel yetersizlikten değil, derginin hedeflediği alt uzmanlık alanının dışına taştığı için ilk 48 saat içinde doğrudan editör reddi (Desk Reject) alır. Derginin son 1-2 yılda yayımladığı benzer başlıklı çalışmaları inceleyerek metodolojik ve tematik uyumu kesinleştirin.
İkinci kritik adım makale türünü doğrulamaktır: Özgün Araştırma Makalesi (Original Research), Sistematik Derleme (Systematic Review), Vaka Raporu (Case Report) veya Kısa Bildiri (Short Communication). Her türün kelime, tablo ve kaynakça üst sınırları farklıdır. Özellikle özet (abstract) yapısını kontrol edin: Düz tek paragraf mı, yoksa yapılandırılmış (Giriş / Yöntem / Bulgular / Sonuç) alt başlıklı özet mi istendiğini; kelime sınırını (genellikle 150-300 kelime) ve Türkçe-İngilizce genişletilmiş özet (Extended Abstract) şartını mutlaka karşılayın.
Adım 01 doğrulama noktaları
- Derginin Amaç ve Kapsam (Aims & Scope) sayfası son yayımlanan sayılarla karşılaştırıldı
- Hedeflenen makale türünün (Özgün Araştırma / Derleme) gereksinimleri netleştirildi
- Ana metin, özet, kaynakça ve dipnot kelime sınırları kılavuza göre hesaplandı
- Özet yapısı (yapılandırılmış veya düz metin) ve anahtar kelime sayısı (3-6 adet) doğrulandı
TR Dizin ve DergiPark dergilerinin önemli bir kısmı 600-1000 kelimelik İngilizce Genişletilmiş Özet (Extended Abstract) talep eder; bu şartı atlamak makalenin incelemeye dahi alınmadan iadesine yol açar.
Sayfa düzeni, tipografi ve resmî dergi şablonunu uygulayın
Saygın akademik dergilerin büyük çoğunluğu yazarlardan resmî bir Word (.docx) veya LaTeX (.tex) şablonu kullanmasını ister. Kendi oluşturduğunuz boş bir Word dosyası yerine derginin indirme sayfasında yer alan güncel şablonu (template) indirin ve metninizi stilleri koruyarak bu şablona aktarın. Şablon zorunluluğu olmayan serbest biçimli (Free Format Submission) dergilerde dahi standart tipografi ilkelerine sadık kalın.
Yazı tipi (genellikle Times New Roman 12 pt veya Arial 11 pt), satır aralığı (1.5 veya çift aralık), sayfa kenar boşlukları (her yönden 2.5 cm) ve hakem değerlendirmesi için zorunlu olan 'sürekli satır numaralandırması' (Continuous Line Numbers) eklenmelidir. Tablolar resim olarak yapıştırılmamalı, düzenlenebilir Word tablosu olarak oluşturulmalı; tablo başlığı üstte, şekil/grafik açıklaması altta yer almalıdır. Görsel çözünürlüklerinin baskı standardı olan minimum 300 DPI (fotoğraf) veya 600 DPI (çizgi grafik) değerini karşıladığından emin olun.
Adım 02 doğrulama noktaları
- Derginin resmî Word veya LaTeX makale şablonu kullanıldı
- Sayfa kenar boşlukları, yazı tipi, punto ve satır aralığı kılavuzla eşitlendi
- Hakem incelemesi için sürekli satır ve sayfa numaraları etkinleştirildi
- Tablolar düzenlenebilir biçimde hazırlandı, başlık ve alt not kuralları uygulandı
- Grafik ve fotoğrafların çözünürlüğü minimum 300 DPI standardına yükseltildi
Atıf sistemi, kaynakça mutabakatı ve Crossref DOI denetimi yapın
Kaynak gösterme biçiminde derginin benimsediği stili (APA 7, Vancouver, Chicago, IEEE, Harvard veya MLA) baştan sona tutarlı olarak uygulayın. En sık karşılaşılan editoryal iade nedeni 'metin içi atıf ile kaynakça listesi arasındaki uyuşmazlıktır'. Metin içinde adı geçen her kaynağın kaynakçada eksiksiz yer aldığından; kaynakçada bulunan her bir kaydın da metin içinde en az bir kez atıf aldığından emin olun. Zotero veya Mendeley gibi atıf yöneticileri kullandıktan sonra son teslimde alan kodlarını düz metne çevirmeyi unutmayın.
Uluslararası standartlar ve TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin kuralları gereğince, kaynakçada yer alan tüm dijital yayınların aktif DOI numaraları eklenmelidir. DOI gösteriminde eski 'doi: 10.xxxx' veya 'dx.doi.org' formatları yerine Crossref'in güncel standardı olan 'https://doi.org/10.xxxx/...' biçiminde tıklanabilir tam URL kullanılmalıdır. Ayrıca Türkçe makalelerde 've diğerleri (ve diğ.)', İngilizce makalelerde 'et al.' ayrımına titizlikle dikkat edilmelidir.
Adım 03 doğrulama noktaları
- Derginin talep ettiği resmî atıf stili (APA 7, Vancouver, IEEE vb.) seçildi
- Metin içi atıflar ile kaynakça arasında iki yönlü birebir mutabakat (cross-check) sağlandı
- Kaynakçadaki tüm makalelerin DOI numaraları https://doi.org/ formatında doğrulandı
- Atıf yöneticisi (Zotero/Mendeley) dinamik alan kodları dergi kuralına göre düz metne çevrildi
Crossref Metadata Retrieval ve Simple Text Query araçlarını kullanarak kaynakçanızdaki eksik DOI numaralarını tarayabilir ve bibliyografik künyeleri resmî kayıtla eşleştirebilirsiniz.
TR Dizin ve COPE etik beyanlarını, izinleri ve hibe bilgilerini tamamlayın
Yayın etiği denetimi günümüz akademik yayıncılığında en katı uygulanan filtredir. TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin kriterleri ve COPE (Committee on Publication Ethics) ilkeleri uyarınca; anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem veya deneysel insan/hayvan verisi içeren tüm çalışmalarda yetkili bir etik kuruldan onay alınması yasal zorunluluktur. Alınan iznin kurul adı, karar tarihi ve sayı/protokol numarası hem Yöntem bölümünde hem de makale sonundaki 'Etik Beyan' başlığı altında açıkça yazılmalıdır.
Çok yazarlı makalelerde her yazarın çalışmaya somut entelektüel katkısı CRediT (Contributor Roles Taxonomy) standartlarına göre belirtilmelidir. Ayrıca 'Çıkar Çatışması Beyanı' (yazarlar arasında veya fon sağlayıcılarla herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığı), 'Finansal Destek / Hibe Bilgisi' (TÜBİTAK, BAP vb. proje numarası) ve 'Veri Paylaşım Beyanı' (Data Availability Statement) makale metninin sonuna zorunlu başlıklar olarak eklenmelidir. Yapay zeka araçları (LLM) kullanıldıysa bu durum COPE tavsiyelerine uygun olarak Yöntem veya Teşekkür kısmında şeffafça açıklanmalıdır.
Adım 04 doğrulama noktaları
- Etik kurul izin belgesi (kurul adı, tarih, sayı no) Yöntem ve Etik Beyan kısmına yazıldı
- Tüm yazarlar için CRediT taksonomisine uygun Yazar Katkı Oranı Beyanı hazırlandı
- Çıkar Çatışması ve Finansal Destek / Proje Numarası beyanları eklendi
- Veri Erişilebilirlik Beyanı (Data Availability) açıklandı
- İntihal benzerlik raporu (iThenticate veya Turnitin) alınarak dergi tavan eşiği kontrol edildi
Çift kör hakemlik anonimleştirmesini ve dosya paketini eksiksiz hazırlayın
Dergi çift kör hakemlik (Double-Blind Peer Review) modeli uyguluyorsa, ana makale metninde yazarların kimliğini açığa çıkaracak hiçbir iz bırakılmamalıdır. Yazar adları, soyadları, kurumları, şehir/ülke bilgileri ve e-posta adresleri ana metinden tamamen silinmelidir. Yazarın kendi önceki çalışmalarına atıf yapılırken 'Daha önceki TÜBİTAK projemizde (Yılmaz, 2023)...' gibi ifadeler yerine 'Yılmaz (2023) tarafından yapılan araştırmada...' şeklinde tarafsız 3. şahıs dili kullanılmalıdır.
En kritik ve sık unutulan güvenlik adımı Word dosyasının dijital meta verileridir (Document Metadata). Microsoft Word'de 'Dosya > Bilgi > Sorunları Denetle > Belgeyi İncele' yolunu izleyerek yazar adı, kurum ve son kaydeden bilgilerini silin. Yazar künyesi, ORCID ID'leri ve sorumlu yazar (Corresponding Author) bilgilerini içeren bağımsız bir 'Başlık Sayfası' (Title Page), ikna edici bir 'Editöre Sunum Mektubu' (Cover Letter) ve imzalı Telif Devir Formu ile birlikte eksiksiz bir gönderim paketi oluşturun.
Adım 05 doğrulama noktaları
- Ana metinden yazar isimleri, kurumlar, e-postalar ve teşekkür bölümü kaldırıldı
- Kendi çalışmalarına yapılan atıflar üçüncü şahıs diline dönüştürüldü
- Word dosya özelliklerindeki (Properties) yazar ve kurum meta verileri temizlendi
- Bağımsız Başlık Sayfası (Title Page), Cover Letter ve Telif Devir formu hazırlandı
- Yükleme öncesi tüm dosyaların PDF önizlemesi sistemde açılarak sayfa kaymaları denetlendi
Karar matrisi
Platform ve indeks bazlı zorunluluk karşılaştırması
| Kontrol Kriteri | TR Dizin / DergiPark | Scopus / WoS Multidisipliner | ICMJE Tıp & Sağlık | IEEE Mühendislik |
|---|---|---|---|---|
| Etik Kurul İzin Beyanı | Zorunlu (Kurul adı, tarih, sayı hem metinde hem sonda) | İnsan ve hayvan çalışmalarında zorunlu | Zorunlu (Helsinki Bildirgesi onamı + Kurul no) | Kullanıcı testi / deneysel insan verisinde zorunlu |
| Yazar Katkı Beyanı (CRediT) | Zorunlu (TR Dizin kuralı) | Çoğu dergide zorunlu veya tavsiye | Zorunlu (ICMJE 4 yazarlık kriteri) | Genellikle kısa katkı özeti veya opsiyonel |
| Çift Kör Anonimleştirme | Çok yaygın (Ana metin ve Başlık sayfası ayrı) | Dergi modeline bağlı (Çift körse zorunlu) | Kılavuza göre (Tek veya çift kör) | Yaygın (Dosya meta verisi temizlenmeli) |
| Crossref DOI Gösterimi | Zorunlu (https://doi.org/... formatı) | Zorunlu (https://doi.org/... formatı) | Zorunlu veya PubMed ID (PMID) | Kaynakçada DOI linki zorunlu |
| Özet ve Başlık Dili | Türkçe + İngilizce (Genişletilmiş Özet) | İngilizce (Veya dergi yayın dili) | İngilizce (Yapılandırılmış IMRAD özet) | İngilizce (Düz paragraf, 150-250 kelime) |
| Şablon Zorunluluğu | DergiPark Word şablonu (Çoğu dergide) | Yayıncı Şablonu (Elsevier/Springer/Wiley) | Standart IMRAD metin yapısı | IEEE İki Sütunlu (Word / LaTeX) |
| Cover Letter (Kapak Mektubu) | Tavsiye edilir / Editör notu | Kritik önemde (Editör ön elemesi için) | Kritik önemde (Klinik önemi vurgulamalı) | Standart başvuru ve bildirim mektubu |
Yaygın tuzaklar
En sık yapılan 7 desk reject hatası
✕Kelime ve Sayfa Sınırlarını Aşmak
Derginin 250 kelimelik özet sınırına 320 kelime yüklemek veya 6.000 kelimelik ana metin sınırını aşmak, yazılım tarafından otomatik engellemeye veya editör tarafından anında iadeye neden olur.
✕Kör Hakemlikte Word Meta Verisini Unutmak
Metinden yazar isimleri silinse bile Word belgesinin 'Özellikler' kısmında yazar adı veya kurum bilgisinin kalması, çift kör hakemlik tarafsızlığını ihlal eder.
✕TR Dizin Etik Kurul Numarasını Eksik Bırakmak
Katılımcılı çalışmalarda kurul adı, tarih ve sayı numarası belirtilmediğinde veya izin belgesi yüklenmediğinde TR Dizin dergileri makaleyi doğrudan reddeder.
✕Metin İçi Atıf ile Kaynakça Arasındaki Uyuşmazlık
Metinde geçen bir kaynağın kaynakçada unutulması ya da kaynakçadaki bir eserin metin içinde hiç anılmaması en sık rastlanan teknik ret gerekçelerindendir.
✕Eski veya Tıklanamayan DOI Formatı Kullanmak
Kaynakçada DOI'lerin 'doi: 10.xxxx' şeklinde bırakılması veya eksik yazılması; Crossref'in güncel 'https://doi.org/...' standardına uyulmaması indeksleme sorunlarına yol açar.
✕Düşük Çözünürlüklü Şekil ve Resimler
Ekran görüntüsü olarak 72-96 DPI çözünürlükte yapıştırılan pikselli grafikler mizanpaj aşamasında doğrudan kalite engeline takılır (minimum 300 DPI gerekir).
✕Amaç ve Kapsam Dışı (Out of Scope) Başvuru
Derginin editoryal vizyonunu ve son iki yılda yayımladığı çalışmaları incelemeden konu benzerliği üzerinden rastgele başvuru yapmak hızlı desk reject ile sonuçlanır.
Sıkça sorulan sorular
Dergi yazım kuralları hakkında merak edilenler
- Dergi yazım kurallarına uymamak doğrudan ret (Desk Reject) sebebi midir?
- Evet. Saygın ulusal ve uluslararası dergiler ayda yüzlerce başvuru alır. Editörler ve alan editörleri ilk incelemede kelime sınırlarına, sayfa düzenine, şablona ve etik beyanlara uymayan çalışmaları hakemlere göndermeden 'Desk Reject' ile reddeder veya düzeltilmek üzere geri göndererek süreci haftalarca geciktirir.
- DergiPark veya TR Dizin dergilerinde Etik Kurul İzni beyanı neden zorunludur?
- TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin kriterleri uyarınca; anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney gibi insan katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren tüm araştırmalarda yetkili bir etik kuruldan izin alınması zorunludur. İzin alınan kurulun adı, karar tarihi ve sayısı hem yöntemde hem de makale sonundaki etik beyan bölümünde açıkça belirtilmelidir.
- Çift kör (Double-Blind) hakemlik için dosya nasıl anonimleştirilir?
- Ana metin dosyasından yazarların isimleri, kurumları, e-posta adresleri ve teşekkür (acknowledgements) bölümü çıkarılmalıdır. Yazarın kendi önceki çalışmalarına atıf yapılırken üçüncü şahıs dili kullanılmalıdır. Ayrıca Microsoft Word'de 'Dosya > Bilgi > Sorunları Denetle > Belgeyi İncele' aracı kullanılarak belgenin dosya özelliklerindeki yazar ve kurum meta verileri tamamen temizlenmelidir.
- Kaynakçada DOI numarası eklemek neden zorunlu hale geldi?
- Crossref üyesi olan tüm uluslararası ve TR Dizin dergileri, dijital nesne tanımlayıcılarının (DOI) bibliyografik kayıtlara eklenmesini zorunlu tutar. Doğru format 'https://doi.org/10.xxxx/...' şeklinde aktif bir HTTPS bağlantısıdır. DOI'lerin eksik olması, indeksleme sistemlerinde makalenin atıf eşleşmelerinin kaybolmasına yol açar.
- Makale şablonu (template) yerine düz Word belgesiyle başvuru yapılabilir mi?
- Derginin 'Yazarlar İçin Rehber' sayfasında resmî bir şablon (.docx veya LaTeX) sağlanmış ve kullanımı şart koşulmuşsa, şablon dışı başvurular dergi sekreteryası tarafından derhal iade edilir. Bazı dergiler ilk gönderimde serbest formata (Free Format Submission) izin verse de revizyon aşamasında şablona geçişi zorunlu kılar. En güvenli yol, ilk gönderimi doğrudan dergi şablonuna oturtmaktır.
Kaynaklar ve kanıt tabanı
Dayanılan resmî yayıncılık kılavuzları
- [1]ICMJE — Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work
Tıp ve sağlık bilimleri dergilerinde yazarlık kriterleri, çıkar çatışması, veri paylaşımı ve etik yönergeler.
- [2]COPE — Committee on Publication Ethics Core Practices
Akademik dergi yayıncılığında şeffaflık ilkeleri, yazarlık beyanları ve çift kör hakemlik standartları.
- [3]Think. Check. Submit. — Journal Submission Checklist
Yayın yapılacak akademik derginin güvenilirliğini ve kılavuz şeffaflığını denetleme kontrol listesi.
- [4]Crossref — DOI Display Guidelines & Reference Linking
Akademik kaynakçalarda aktif DOI gösterim kuralları ve üstveri çözümleme ilkeleri.
- [5]TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin — Dergi Değerlendirme Kriterleri
Ulusal dergilerde zorunlu etik kurul onayı, yazar katkı oranları ve yayın formatı mevzuatı.