Yayın etiği ve dergi doğrulama kılavuzu
Yağmacı (Predatory) ve Şaibeli Dergiler Nasıl Tespit Edilir?
Yüksek yayın ücreti (APC) talep edip akran değerlendirmesini işletmeyen, sahte etki faktörü ve taklit web siteleriyle araştırmacıları yanıltan şaibeli dergileri tespit etme ve akademik itibarınızı koruma rehberi.
Doğrudan yanıt
Bir derginin yağmacı veya şaibeli olduğunu anlamanın en kesin yolu; Web of Science Master Journal List veya Scopus Sources üzerinden resmî ISSN doğrulaması yapmak, açık erişim ise DOAJ tescilini aramak, 24-48 saat gibi imkansız hakemlik süreleri vadeden e-posta davetlerini sorgulamak ve ÜAK Doçentlik Kriterlerindeki güncel yağmacı dergi mevzuatını uygulamaktır.
Hızlı kontrol
Makale göndermeden önce 6 kritik güvenlik filtresi
- 01
ISSN Portalında kayıtlı künye ile dergi web sitesindeki yayıncı ve ülke bilgilerini karşılaştırın
- 02
Derginin Web of Science Master Journal List veya Scopus'ta aktif olduğunu teyit edin
- 03
24-48 saat gibi gerçekçi olmayan 'hızlı kabul garantisi' veren davetleri sorgulayın
- 04
Açık erişim dergileri için DOAJ (Directory of Open Access Journals) tescilini arayın
- 05
Editör kurulunda adı geçen akademisyenlerin üniversite sayfalarından görevi doğrulayın
- 06
ÜAK güncel doçentlik kılavuzundaki yağmacı/şaibeli dergi ücret kurallarını uygulayın
1 / 6
Think. Check. Submit. protokolünü ve Beall sonrası dinamik kriterleri uygulayın
Akademik dünyada artık tek bir statik kara liste yerine, derginin editoryal dürüstlüğünü ve şeffaflığını ölçen dinamik doğrulama protokolleri kullanılmaktadır. 2017 yılında Jeffrey Beall'ın listesini kapatmasından sonra COPE (Committee on Publication Ethics), WAME ve DOAJ ortaklığıyla hayata geçirilen 'Think. Check. Submit.' inisiyatifi uluslararası altın standart haline gelmiştir.
Bir derginin güvenilirliğini değerlendirirken tek bir şüpheye dayanmak yerine iletişim bilgileri, editoryal süreç şeffaflığı, hakemlik denetimi ve indeks meşruiyeti çok boyutlu olarak taranmalıdır. Saygın bir dergi yayın süreçlerini, ortalama inceleme sürelerini ve yayın kurulu üyelerinin uzmanlık alanlarını açıkça ilan eder.
- COPE (Committee on Publication Ethics) üyeliği cope.org üzerinden teyit edildi
- Think. Check. Submit. kontrol listesindeki temel şeffaflık soruları yanıtlandı
- Yayıncı şirket adresi ve tüzel kimliğinin fiziki olarak doğrulanabilirliği kontrol edildi
- Yayınlanan güncel sayı makalelerinin bilimsel standartları ve mizanpaj kalitesi incelendi
2 / 6
Klonlanmış (hijacked) dergi web sitelerini resmî ISSN ve dizinlerle yakalayın
Hijacked (kaçırılmış) dergi dolandırıcılığı; basılı olarak yayınlanan veya alan adı süresi dolmuş saygın dergilerin web siteleri siber şebekeler tarafından taklit edilerek yapılır. Bu sahte siteler, gerçek derginin ISSN numarasını, indeks logolarını ve geçmiş makale arşivlerini kopyalayarak araştırmacılardan binlerce dolar yayın ücreti toplar.
Bir derginin gerçek web sitesini bulmanın tek güvenilir yolu, doğrudan Clarivate Master Journal List, Scopus Sources veya portal.issn.org üzerindeki resmî tescilli yönlendirme bağlantılarını kullanmaktır. Arama motorlarında sponsorlu reklam olarak en üstte çıkan aracı sitelere asla itibar edilmemelidir.
- portal.issn.org üzerinden ISSN girilerek derginin resmî kayıtlı web adresi teyit edildi
- Clarivate Master Journal List ve Scopus profili üzerinden orijinal site bağlantısı tıklandı
- Whois sorgusuyla alan adının tescil tarihi (yeni açılmış site şüphesi) denetlendi
- Makale gönderiminin kurumsal bir editoryal sistem (ScholarOne, Editorial Manager) yerine şahsi e-posta ile istenip istenmediği kontrol edildi
3 / 6
Sahte metrikleri ve uydurma etki faktörlerini (fake impact factors) ayırt edin
Yağmacı dergiler, araştırmacıları yanıltmak için Clarivate Journal Impact Factor (JIF) yerine sahte ve uydurma ticari metrikler kullanır. Web sitelerinde gösterişli grafiklerle sunulan 'Universal Impact Factor (UIF)', 'Global Impact Factor (GIF)', 'Cosmos Impact Factor' veya 'CiteFactor' gibi rozetler hiçbir akademik geçerliliği olmayan para karşılığı alınmış göstergelerdir.
Resmî Etki Faktörü (Journal Impact Factor) yalnızca Clarivate Analytics tarafından Journal Citation Reports (JCR) veri tabanında yıllık olarak ilan edilir. Benzer şekilde Scopus'un resmî metriği CiteScore'dur. Web sitesinde bu iki ana indeks dışında güvenilirliği olmayan metrik logoları sergileyen dergiler şaibeli kategorisindedir.
- Derginin iddia ettiği Impact Factor değerinin Web of Science JCR raporunda yer aldığı doğrulandı
- CiteScore metriğinin doğrudan scopus.com/sources üzerinden teyidi yapıldı
- Sitede UIF, GIF, Cosmos gibi uydurma etki faktörü rozetlerinin bulunmadığı denetlendi
- Google Scholar veya ResearchGate'in 'indeks' olarak sunulması yanıltmacası elendi
4 / 6
Agresif spam e-posta davetlerini ve hayali editör kurullarını deşifre edin
Saygın akademik dergiler araştırmacılara 'Sayın Profesör, önümüzdeki hafta çıkacak sayımız için makalenize acil ihtiyacımız var, 48 saatte basacağız' şeklinde toplu pazarlama e-postaları göndermez. Bu tür agresif e-postalar, araştırmacının uzmanlık alanından tamamen bağımsız dergilerden gelebilir (örneğin bir kardiyoloğa mimarlık dergisinden gelen davet).
Ayrıca birçok yağmacı yayıncı, dünyaca tanınmış bilim insanlarının isimlerini ve fotoğraflarını izin almadan yayın kurulunda (editorial board) listeler. Şüphelendiğiniz dergilerde, listede yer alan 2-3 saygın araştırmacının üniversite profil sayfalarını veya ORCID hesaplarını inceleyerek bu dergide gerçekten editörlük yapıp yapmadıklarını kontrol edin.
- Gelen e-posta davetinin araştırmacının uzmanlık konusuyla uyuşup uyuşmadığı incelendi
- 24-48 saat gibi imkansız hakemlik ve kabul süresi vaatleri sorgulandı
- Editör kurulundaki araştırmacıların kurumsal sayfalarında bu dergi görevi doğrulandı
- Yayıncı irtibat e-postasının genel Gmail/Yahoo hesabı değil kurumsal alan adı olduğu denetlendi
5 / 6
ÜAK doçentlik kriterlerindeki yağmacı/şaibeli dergi tanımlarını ve risklerini inceleyin
Türkiye'de Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) doçentlik başvurularında yağmacı/şaibeli dergiler konusunda kesin ve bağlayıcı yaptırımlar uygulamaktadır. ÜAK Genel Kurul kararlarına göre; makale basımı için yazardan zorunlu ücret talep eden ve akran değerlendirme sürecini işletmeyen yayınlar 'yağmacı/şaibeli' kabul edilerek puanlama dışı bırakılır.
Şaibeli bir dergide yayınlanan makale yalnızca başvuru dosyasından düşürülmekle kalmaz; jüri üyeleri tarafından 'Etik İhlal (Haksız Akademik Çıkar Sağlama)' iddiasıyla ÜAK Etik Komisyonu'na sevk edilme riski doğurur. Bu nedenle başvuru öncesinde derginin açık erişim ücreti politikası (kabul şartına bağlı olup olmadığı) belgelenmelidir.
- ÜAK güncel mevzuatındaki yağmacı dergi istisna ve muafiyet şartları incelendi
- Derginin açık erişim ücreti (APC) alıyorsa bunu kabulden önce şeffafça duyurduğu belgelendi
- Derginin TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin veya saygın uluslararası indekslerdeki konumu doğrulandı
- Dergide daha önce basılmış makaleler hakkında emsal jüri etik raporları araştırıldı
6 / 6
Şaibeli bir dergiye yanlışlıkla gönderilen makale için resmî geri çekme işletin
Bir çalışmayı aceleyle veya dikkatsizlikle şaibeli bir dergiye teslim ettiğinizi fark ederseniz, makale dergi tarafından yayımlanmadan önce derhal resmî bir 'Geri Çekme Bildirimi (Formal Withdrawal Letter)' iletmelisiniz. Yağmacı dergiler sıklıkla geri çekme taleplerini görmezden gelir veya makaleyi bırakmak için para talep eder.
Telif devir sözleşmesi (copyright transfer) imzalanmamışsa tüm fikri mülkiyet yazardadır. Editöre ve yayıncıya gönderilen tarihli geri çekme yazışmalarının PDF kopyalarını kişisel arşivinizde saklayın. Başka bir meşru dergiye gönderim yapmadan önce önceki sürecin hukuken sonlandığını belgelemek mükerrer yayın suçlamalarını önler.
- Yayıncıya ve editöre tarihli resmî makale geri çekme ihtarnamesi gönderildi
- Telif devir sözleşmesinin imzalanıp imzalanmadığı hukuken netleştirildi
- Tüm yazışmalar ve geri çekme gerekçeleri tarihli PDF olarak arşivlendi
- Yeni bir dergiye başvuru yapılmadan önce önceki kaydın hükümsüzlüğü sağlandı
Yayın etiği
Sık sorulan sorular
Bir derginin makale işlem ücreti (APC) alması onu otomatik olarak yağmacı yapar mı?
Hayır. Nature Communications, PLOS ONE, BioMed Central gibi dünyanın en saygın Gold Open Access dergileri de APC (Article Processing Charge) talep etmektedir. Yağmacı dergileri ayıran temel kriter ücret alması değil; akran denetimini (peer-review) işletmemesi, 24-48 saatte şeffaf olmayan kabuller vermesi ve editoryal bağımsızlığı ticari kazanca feda etmesidir.
Daha önce Scopus veya Web of Science'ta olan bir dergi sonradan yağmacı olabilir mi?
Evet. Yayın politikalarını aniden değiştirip yayın hacmini yıllık binlerce makaleye çıkaran ve hakem süreçlerini gevşeten dergiler, Clarivate ve Scopus denetim kurulları tarafından incelenir ve 'Editorial Reasons' ile indeks dışı (suppressed / discontinued) bırakılır.
Yağmacı bir dergide yayınlanan makalemi başka bir dergiye gönderebilir miyim?
Eğer makale derginin web sitesinde basılmış ve DOI almışsa, başka bir dergiye doğrudan göndermek uluslararası yayın etiğine göre 'mükerrer yayın (duplicate submission)' sayılır. Makalenin yasal olarak resmî geri çekilme sürecinin tamamlanmış olması veya telif ihlali nedeniyle hukuki sürecin belgelenmesi gerekir.
Klonlanmış (hijacked) bir dergiye makale gönderdiğimi fark edersem ne yapmalıyım?
Derhal sahte web sitesindeki yazışmaları durdurun, hiçbir ücret ödemeyin, orijinal derginin resmî editörüne ve kurumunuzun etik kuruluna durumu bildirin. Resmî makale geri çekme ihtarı gönderip tüm yazışmaları tarihli olarak arşivleyin.
AcademicFix
Kaynaklar ve resmî dokümantasyon
Bu rehber COPE, Think-Check-Submit, Clarivate Master Journal List, DOAJ ve ÜAK yönergelerine dayanılarak hazırlanmıştır. Erişim tarihi: Eylül 2026.
- 01COPE — Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing
Bilimsel yayıncılıkta şeffaflık, editoryal bağımsızlık ve yağmacı yayıncılıktan korunma ilkeleri.
- 02Think. Check. Submit. — Official Journal Selection Guidelines
Araştırmacılar için güvenilir dergi seçimi ve şaibeli yayıncıları eleme kontrol rehberi.
- 03Clarivate Analytics — Master Journal List & JCR Suppression Guidelines
Web of Science çekirdek koleksiyonu resmî indeks sorgulama ve baskılanmış (suppressed) dergi kuralları.
- 04DOAJ (Directory of Open Access Journals) — Evaluation Criteria
Meşru açık erişim dergilerinin akreditasyon, hakemlik ve şeffaflık değerlendirme kriterleri.
- 05Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) — Doçentlik Başvuru Şartları ve Yağmacı Dergi Bildirimi
Türkiye'de akademik yükselme ve doçentlik başvurularında yağmacı/şaibeli dergi mevzuatı.